GEÇMIŞIŇ ÝAŇY — GELJEGIŇ DAŇY
Türkmeniň ykbal asmanyndan nur saçýan Garaşsyzlyk
halkymyza diňe bir Altyn eýýamyň altyn gapysyny açyp
bermän, eýsem onuň asyrlaryň jümmüşinden gözbaş alýan
ýol-ýörelgelerini, däp-dessurlaryny, edim-gylymlaryny
täzeden dikeltmeklige, medeni we ruhy miraslarynyň ilgünüň köňül ganatyna öwrülmegine hem giň mümkinçilik
berdi. Bu bolsa häzirki türkmen döwletiniň berk taryhy
binýat esasynda gurulýandygyny alamatlandyrýar.
Türkmen topragy müňlerçe ýyllaryň dowamynda
dünýä medeniýetiniň umumy taryhy üçin ähmiýetli wakalaryň mesgeni boldy. Bu toprak ekerançylyk, maldarçylyk, ylym, medeniýet we sungat sallançagy boldy.
Alymlar biziň eýýamymyzdan 6 müň ýyl öň türkmenleriň
ata-babalarynyň öňdebaryjy bilimleri özleşdirendigini
nygtaýarlar. Irki ekerançylyk zamanasyndaky türkmen
jemgyýetleri Garadepe, Göksüýri, Ýylgynly ýaly oturymly
ýerleri — ajaýyp ýadygärlikleri miras goýdy. Gadymy
oguz-türkmen döwleti, Parfiýa zamanasy, seljuk türkmenleriniň döreden onlarça döwletleri, osman türkmenleriniň soltanlyklary we beýleki türkmen döwletleri
adamzadyň syýasy taryhynda özboluşly adalat baýdagy
bolup pasyrdady. Hut şonuň üçin hem Türkmenistany
5

laryny tapmalydyrys, täzeden jana getirmelidiris. Bu atababalarymyzyň öňünde biziň ogullyk borjumyzdyr». Biz
ata-babalarymyzyň öňündäki şol ogullyk borjumyzy berjaý
etmek maksady bilen hem Türkmenistanyň milli
medeniýet «Miras» merkezini döretdik.
Asyrlaryň gatlaryna siňen medeni mirasymyzy düýpli
öwrenmek, Ruhnamanyň ruhunda ylmy esasda
özleşdirmek, dünýäniň dürli künjeginde beýik döwletleri
döreden halkymyza degişli miraslary tapmak, olary
täzeden jana getirmek, ajaýyp kitaplara öwrüp, gaýtadan
halkymyza hem-de dünýä ýaýmak «Miras» merkeziniň
işgärleriniň öňünde duran gaýragoýulmaz borçdur!
Eziz halkym!
Siziň eliňizde «Miras» merkeziniň taýýarlan ilkinji
kitaby. Bu kitabyň siziň ata-babalaryňyzyň döreden ruhy
we medeni gymmatlyklaryna teşne kalbyňyza teselli
berjekdigine ynanýaryn. Käbelerimiz hem kyblalarymyz
hakyndaky ýüreklerimiziň töründäki gyzgyn söýginiň
oduny alawlandyrjakdygy mende ýakymly duýgy
döredýär.
«Miras» merkeziniň çykarjak kitaplarynyň höwrüniň
köp boljakdygyna ynanýaryn we oňa ak ýol arzuw edýärin.
Işiň rowaç, ýollaryň ýagty bolsun!

Saparmyrat Türkmenbaşy
Türkmenistanyň Prezidenti
7

oturymlylykdan daş bolsa, ol ýerde çarwalar ýaşaýarlar.
Şeýlelikde, Eýran serhetlerinde oty köp, suwy az çöllük bolan,
Arap mülki ýerleşýär. Munuň ýaly ýerlere, esasanam, oty köp
iýip, suwy az içýän düýe mynasypdyr. Şol sebäpli araplaryň
taýpalary we tireleri çenden-çakdan köpdür. Günbatardan Hind
ummanynyň kenarlaryna çenli ähli sähralarda, düzlerde,
derelerde, daglarda, jeňňeldir-tokaýlarda araplar ýaşaýarlar.
Deşti Gypjak, Rus, Çerkes, Başgyrt, Talas, Saýram, Ibir Sibir,
Pulat, Ankara sebti, Türküstan, Uýgurystan, Naýman
taýpalaryna degişli bolan sebitler we dereler Gök Yrdyş,
Garagurum, Balkan, Altaý daglary, Orhan suwy, Gyrgyz
welaýaty, Kimjiýut, Mongolystan we Keraýyt taýpalary ady
bilen tanalýan ýaýlakdyr-gyşlak ýerler Ötün (Ötüken), Küluran
(Keliran), Talat Baljyýus, Burkan Kaldun, Gögenawur, Buýyr
Nawur, Karkat, Künin, Erkine, Kylyr Selike, Burkujyn Tüküm,
Kalaljyn Alt, Hytaý diwaryna birleşýän Ütkuh, şularyň
ählisinde tamam olaryň kabylalary we türk taýpalary we tireleri
ýaşaýardylar we häzirem öňküleri ýaly ýaşaýarlar. Olar tutuş
Çyn, Hind, Keşmir, Eýran, Rum, Şam we Müsür welaýatlaryny
kuwwat we hökmürowanlyk bilen basyp alyp, ol ýerlere
pytrap, dünýäniň köp ýurtlaryny eýelediler we golastyna
geçirdiler. Döwrüň geçmegi bilen ol taýpalardan köp tireler we
uruglar bölündiler. Bu zamanda tutuşlygyna türkmen
atlandyrylýan Oguz kowumy ýaly, her döwürde her taýpadan
dürli uruglar peýda bolup, her biri bir sebäp bilen dürli at we
lakama eýe boldular. Olar (oguzlar-türkmenler) gypjak, halaç,
kaňly, garlyk we olara degişli beýleki taýpalara bölünýärler. Bu
döwürde mongol diýlip atlandyrylýan kowumlar jelaýyr, tatar,
oýrat, merkit we beýleki taýpalara, şeýle-de her haýsynyň
özbaşdak patyşasy bar bolan, mongola meňzeýän käbir taýpalar
keraýyt, naýman, onkut we şular kibi kabylalara, şonuň ýaly-da
gadym zamanlardan bu döwre çenli Gongurat (Goňrat), Kurlas,
9