ölemen çilimkeşdi. Ol Nurberdi hanyň baştutanlygynda birnäçe
atly-abraýly gojalary ýanyna alyp, Ahalyň o çetinden o çetine
aýlanardy, olar her obada diýen ýaly düşlärdiler, obalar arasyndaky oňşuksyzlygyň anygyna ýeterdiler, gan duşmanlary ýaraşdyrardylar, dürli jemgyýetçilik hem syýasy wakalar babatda halk
köpçüliginiň pikirini bilerdiler. Şahsy durmuşynda Gönübek
kiçigöwünli, pukara adamdy. Sypaýylygy, alçaklygy, hemme
kişä deň gözde garaýanlygy üçin ony hemme kişi sylardy, hormatlardy. Onuň öýi hemişe märekeden doludyr. Ýakyn hem
alys obalardan gelen dost-ýarlary onuň öýünde ençeme günläp
ýaşardylar. Onuň öýünde üýtgeşik bir dessur saklanardy. Ilden
ilki uklan ýa-da ajygan adam masgaraçylyga galan hasaplanardy.
Elbetde, onuň öýünde-de uklanardam, iýlibem-içilerdi. Bu ýerde
gep başga zatdady. Hemme kişi bir wagtda ýatmalydy, hemme
kişi bir wagtda iýip-içmelidi. Dürli ýerlerden gelen adamlar ýurt
gürrüňini ederdiler, öz gün-güzeranlary barada derdinişerdiler.
Gönübek ýaşlygynda Eýrana gidip, ogurlyk edendigini gürrüň bererdi. Bir gezek ol ýene-de şol ogurlyk maksady bilen
ilerki daglardan sag-aman aşypdyr welin, kellesine şeýle bir
pikir gelipdir: «Birden ýaralanaýsam, elim maýyp bolaýsa näderin? Birden galan ömrümde bar güýmenjäm, ýalňyz syrdaşym
dutar çalmakdan mahrum bolaýsam näderin?» Ol bu sowallara
jogap tapyp bilmän, ogurlygy taşlamagy ýüregine düwüpdir,
orta ýoldan yzyna dolanypdyr hem bu pişäni ömürlik taşlapdyr.
Durmuş ýoluna ogurlykdan başlan Göni soňra päk ýürekli
ömür sürdi, ömrüni dogry ýolda ahyrlady, Gökdepäni goran köp
adamlaryň hatarynda gahrymanlyk bilen şehit boldy.
Myhmanlar hem gelip-gidýänler üçin ot-iým, un, huruşlyk
goýun gerek bolanda, Gönübek ilkinji gabat gelen adamy islen5

-galmagaldan doldurýardy ýa-da edep saklap, ak-sakgallaryň
gürrüňini diňleýärdi. Kerimberdi işanyň Mekgä zyýarata gidendigini, ol ýerden alty aýdan soň dolanyp gelendigini aýtmak
gerek. Işan hökmünde-de, haja gidip gelen adam hökmünde-de,
umuman takwa adam hökmünde-de ony gaty hormatlaýardylar
hem sylaýardylar.
Biz ikindi namazyny okap bolup, ýerli-ýerimizden butnaman, ýazylyp-ýaýrap agşam namazyna garaşyp otyrdyk. Men
öň hatarda Gönüden çepräkde otyrdym. Kerimberdi işan ondan-mundan gürrüň edip oturyşyna, Gönübegiň hemme taraplaýyn
bir kössüz adamdygyny, ýöne onuň ýekeje kemçiliginiň bardygyny — ölemen çilimkeşdigini, eger şojagaz kemçiligi hem bolmasa,
ony perişde hasap edäýmelidigini, ony bu ýaramaz endiginden
el çekmäge yryp bilse, muny özüniň uly iş bitirdigi hasap etjekdigini, bu sogap işi ak pata bilen berkitjekdigini aýtdy. Onuň
bu sözleri oturan adamlaryň barynyň ünsüni çekdi. Şol wagt
Nurberdi han özüniň adaty batly sesi bilen şeýle jogap berdi:
— Tagsyr, siz haýyş etseňiz, Gönübek çilimini goýar. Bizem
siziň haýyşyňyza goşulýarys. Pataňyzy beriberiň, tagsyr! Ilat,
eliňizi göteriň!
Işan bilen hanyň baştutanlygynda, oturanlaryň bary elini
ýüzüne ýetirdi. Diňe Göni ýüzüni ak-tam edip, elini götermän,
sarsman otyrdy.
— Eliňi göter, hajy işanyň patasyny kabul et! — diýşip, dürli
tarapdan seslendiler.
— Eliňi göter! — diýip, han batly gygyrdy. Göni sarsman
otyrdy.
— Razy bolaý! — diýip, işan ýalbaryjy ses bilen aýtdy.
Ýöne hiç zat peýda etmedi. Oturan adamlary bu oňaýsyz
7

— Men Gurbanmyrat işana elimi bermen, bu dünýede-de, o
dünýede-de onuň ýüzünem göresim gelenok. Bar töwellaňyz
biderek — diýip, aç-açan aýtdy.
Gurbanmyrat işanyň uzadan eli uzadyşyna galdy.
— Haýyş edýän, meniň hatyrama, şu märekäniň hatyrasyna
eliňi uzat! — diýip, Kerimberdi işan ýalbardy.
— Men dünýede hiç bir adamyň hatyrasyna musulmanlar
arasynda bigünä gan dökülmegine sebäp bolan ýaramaz adam
bilen ýaraşmaryn. Işanlyg-a beýlede dursun, ol adamam däl.
Mundan soňky töwellalaram hiç peýda bermedi. Aýal-erkek
tutuş ilat ruslara garşy göreşe galanda, Gönübek galany goraýjylary hemişe uly edermenlige ruhlandyrdy.
Biziň goňşy ýurtlar bilen nesilme-nesil alyp baran göreşlerimiziň arasynda ruslara garşy göreşimiz iň agyr, iň gan döküşikli,
iň gaýduwsyz göreş boldy. Galanyň diwarlarynyň eteginde, içinde, guma tarap gaçylyp gidilen ýolda, gala goralanda, ýykylanda,
ol alnandan soňky üç günüň dowamynda 15 müňdenem köp
adam öldi. Biziň ähli emlägimiz dargady. Ýesir düşen çagaly aýallarymyzyň, ýöne çagalarymyzyň özleriniň her haýsy bir
ýurtdan çykdy, ýeňijileriň, biziň başymyza düşen bet-bagtlykdan
peýdalanan goňşy duşmanlarymyzyň elinden-eline geçdi. Güýçler deňär ýaly däldi. Ýeňilen adamlaryň başyna nähili günleriň
düşjegi hemme kişä-de, her bir adama-da äşgärdi. 12-nji ýanwar,
sowuk gyş güni biziň erkana ýaşaýşymyzyň iň soňky güni hem
türkmençiligiň mazara dykylan güni boldy. Şol elhenç günden
biziň tutuş köne durmuşymyzyň harabalygynda ösüp ugran täze
durmuş başlandy.
«Täze», halk üçin agyzdyryk bolan durmuşyň nähili betbagt9