самарали эканлиги аниклангандан сунг 11 шакаркамиш плантацияси 1986 йилда тулалигича томчилатиб сугоришга Утказилган [3]. АКШ, Австралия, Исроил ва бошка бир катор мамлакатларда ер остидан томчилатиб сугориш тизимлари кенг таркалди. Ушбу тизимлар сувни Усимликнинг илдиз катлами остидан етказиб беришга мослаштирилганлиги билан бошка томчилатиб — сугориш тизимларидан кескин фарк килади. Узбекистон шароитида томчилатиб сугориш тизимлари асосан 1977 йилдан бошлаб тажриба тарикасида бог ва узумзорларда тадбик килина бошлаган. Бу даврда, яъни 1977 йЙилда Хоразм вилоятининг Хива туманида 1,5 га майдондаги богни, 1978 йилда эса САНИИРИ институтининг Жиззах вилояти Зомин туманидаги тажриба хужалигида 200 га майдондаги узумзорни, Шредер номидаги ботдорчилик ва узумчилик илмий тадкикот институтининг 2,0 га майдондаги ботини суториш учун махаллий шароитларда яратилган томчилатиб сугориш тизимлари жорий килинган [3]. Томчилатиб сугориш тизимларини куллаш 1990 йиллар бошида анча кенгайтирилди ва уларнинг майдони 1993 йилга келиб 1134 гектарга етказилди. Шу жумладан, 1991- 1992 йилларда Исроил технологияси асосида Андижон вилоятининг Кургонтепа туманидаги “Савай” хужалигида 1 минг га пахта майдонида 6,6 млн. АКШ доллари кийматига эга булган томчилатиб сутгориш тизимини жорий килиш режалаштирилиб, унинг биринчи навбати — 500 гектарли кисми ишга туширилди. Худди шу йилларда томчилатиб суториш тизимларини пахта етиштиришда куллашнинг имкониятлари Урганилди. САНИИРИда олиб борилган тадкикотлар натижалари пахтани парваришлашда томчилатиб сугоришни куллаш сувни эгатлаб сугоришга нисбатан 1,5 — 3,0 мартагача камайтириш, пахтадан гектарига 35-43 центнергача микдорда хосил олиш имкониятини яратиши мумкинлигини тасдиклади [2]. 1990 йилларнинг иккинчи ярмида Узбекистонда яна 600 га майдонда томчилатиб сугориш тизимлари жорий килинди. Шу жумладан 1999-2001 йилларда Тошкент, Жиззах ва Сирдарё вилоятларида учта 100 гектарли майдонда Нетафим фирмасининг хар бири 2,1 млн. АКШ доллари турадиган томчилатиб сугориш тизимлари жорий килинди. Курилган ушбу сутгориш тизимлари турли сабабларга кура кунгилдагидай фаолият юритишмади [3]. Кейинчалик - утказилган - тадкикотлар (2002 йилда) натижаларининг — маълумот беришича, 1991-1996 йилларда курилган 883 га майдондаги томчилатиб — сугориш тизимларининг 43 % и орадан 5-10 йил Утса хам яхши ишлаётганлиги маълум булди. Бугунги кунда (2010 йилга келиб) эса ушбу тизмлардан бири - Кашкадарё вилояти «Варганза» хужалигидаги тизим хамон фаолият юритмокда [3]. Узбекистонда — 1977 - 2000 Йиллар ораликида — курилган — томчилатиб — сугориш тизимларининг одатдаги, эгатлаб сугоришга нисбатан сув тежаш имкониятлари тахлилини курсатишича бог ва узумзорларда сугоришга берилган сув одатдагига нисбатан 60 % гача, пахта етиштиришда эса 40 % гача тежалган. Амалга оширилган тахлиллар натижасида жорий килинган томчилатиб сугориш тизимларини яхши ишламаганлигининг асосий сабаблари сифатида куйидагиларни курсатиш мумкинлиги аникланди: — экинларни етиштиришнинг томчилатиб сугоришга асосланган агротехнологияларини булмаганлиги; — томчилатиб сутгориш — тизимларига факат сув тежовчи — тизим — сифатида ёндошилганлиги, яъни ушбу тизимлар сувни ва у оркали Усимликка бериладиган озукани бошкариш имкониятларини яратишига, мехнат сарфларини камайтириши ва хосил сифатини яхшилашига эътибор каратилмаганлиги, яъни томчилатиб суториш тизимларининг барча афзалликларини тулик тушуниб етилмаганлиги; 52