Бундан куриниб турибдики, мавжуд сув захираларидан тежамкорлик билан фойдаланиш юкори хосил олишни таъминлайди. Экинлардан юкори хосил олишда куп факторлар тасир килади. Бу маколада сув ва ер захираларидан тежамли фойдаланишнинг экинларни хосилдорлигига тасири урганилади. Уртача ва кучли шурланган ерларда шурни ювиб, тупрокдаги туз микдори камайтирилгандагина экинлардан кутилган хосил олиш мумкин. Бу тажриба Сирдарё вилояти Сардоба туманинг янги Узлаштирилган худудида жойлашган Гофур Рулом номли Сув истимолчилари уюшмасининг (СИУ) сугориладиган майдонларида утказилган. СИУ нинг сутгориладиган майдонидаги хУужалик ички ариклари темир бетон лотоклардан курилган. Хозирги пайтда уларнинг техник холати коникарли эмас. Лотокларнинг ишлаш муддати 25 йил деб карайдиган булсак, СИУ даги лотокларнинг биринчи боскичда курилганларига 50 йил ва иккинчи боскичда курилганларига эса 38 йил булган. Шу сабабдан уларнинг техник холати жуда ёмон. Янги курилган лотокларнинг ФИК 0,90-0,96 га тенг. Хозирги кундаги СИУ даги лотокларнинг ФИК 0,70 атрофида. Бинобарин бу СИУ ички суториш тармокларида сувнинг 20-25 % ни йуколишига сабаб булмокда. Сув йуколишининг сабаблари: 1. Лотокларнинг бир бирига уланган жойига куйилган махсус резинкаларнинг узок вакт ишлатилиш натижасида чириб шу жойлардан сув куп окиб тушадиган булиб колган. 2. Лотокларга завод шароитида Урнатилган махсус клапанли мослама хозирги кунга келиб иш кобилиятини йукотган. Бундай холат куп микдорда сув бекорга окиб кетишига сабаб булади. 3. Иккинчи пунктда келтирилган клапанли мослама ишламай колгандан кейин мироблар кулбола тешиклар Урнатадилар ва экин сутгориб булгандан кейин бу тешикларни яхши бекита ололмайдилар ва натижада биринчи сугоришдан иккинчи сугоришгача булган вакт оросида куп микдорда сув йукотилишига сабаб булади. 4. Лотоклардан фойдаланиш натижасида лотокларнинг лаб кисмлари хар хил Уулчамларда синган ва ёрилган. Бу холат лотокнинг сув Утказиш кобилияти камайиб бефойда сув окиб кетишига сабаб булади ва хоказо. СИУ тажриба участкасида ва шунга Уухашаш майдонларда бефойда ЙУуколишни камайтириш учун куйидаги ишларни амалга ошириш керак. Хужалик ички каналларини хар йили жорий таъмирлаш керак. Бу куйидагича амалга оширилади. Хар йили уларнинг техник холати куздан кечирилиб, жорий ёки капитал таъмирлаш талаб килган жойлар аникланади. Таъмирлаш ишлари шулар асосида бажарилади. Сувдан фойдаланиш режасини тузиш Ййилнинг икки даврида амалга оширилади, яъни вегетация ва новегетацияда. Вегетация даврида сувдан тежамли фойдаланиш учун экин майдонларига сувдан фойдаланиш режаси тузилади ва шу асосда экинлар сугорилади. Сутгориш режаси СИУ ларга ички сутгориш тизимлари учун тузилади. Ирригация тизим бошкармалари (ИТЬБ) даги сувдан фойдаланиш режаси сувни манбадан СИУ нинг чегарасига олиб бориш вазифасини Уз ичига олади ва буни ИТБ ходимлари амалга оширадилар. Хозирги вактда ИТЬБга сувдан фойдаланиш режаси тузиш ва амалда бажариш яхши йулга куйилган. СИУ ларга фойдаланиш режасини тузиш коникарли эмас. Чунки СИУ ларда уларни бажарадиган мутахасислар етарли эмас. Муаллифлар томонидан СИУ ларга ички сугориш тизимларига сувдан фойдаланиш режаси тузиш услуби ва компьютерда хисоблаш дастури ишлаб чикилган. Бу кулланма билан сувдан фойдаланиш режаси аник ва киска вактда тузиш мумкин булади. 109