коллекторларга ювилишининг олди олинади. Бу эса Уз навбатида вегетация даврида, айникса сув етишмаслик окибатида гУузалар хосил нишоналарининг (гул) тукилишини камайтиради ва хосилдорликни ортишига ижобий таьсир килади. Юкорида куйилган вазифани хал килиш максадида республикамизнинг шимолий минтакаси Хоразм ва жанубий минтакаси Кашкадарё вилоятларининг сув танкис булган худудларида гуза ва бутдойнинг субирригация сугориш усулида макбул сугориш тартибларини аниклаш борасидаги дала тажрибалари куйидагича гуза ва кузги бутдой тажриба тизимилари олиб борилди : 1-вариант. Ишлаб чикариш назорати(Сугориш меьёри амалдаги Улчовлар буйича аникланади) 2-вариант. Субирригация сутгориш усулида тупрокнинг сутгориш олди намлиги ЧДНС га нисбатан 70-80-60 % (Суториш меьёри0-100 сантиметрли катламдаги намлик дефицити буйича аникланади) Субирригация сутгориш усулида тупрокнинг сутгориш олди намлиги ЧДНС га нисбатан УЗПИТИ тавсияларига кура иккинчи вариант чегараланган дала нам сигимига нисбатан 70-80-60 % килиб белгиланди. Мазкур дала тажриба тизими 2 вариантдан, вариантларни 3 кайтарикда куйилган булиб, дала булаклари бир ярусга тизимли равишда жойлаштирилиб, улар буйича дала тажрибалари олиб борилди. ЕУузани вариантлар дала булаклари майдони 720 м2 га, эгатлар узунлиги 100 м хар бир вариант 8 катор, эни 7,2 м улардаги эгат катор орасининг кенглиги 90 см, четидаги 4 катори химоя каторлари хисобланади. Тадкикот натижалари: Гузанинг хосилдорлигини ошириш тадбирлари тизимида даставвал сув истеьмол килиш хусусиятига боглик булган субирригация сугориш усулида макбул сугориш тартиби мухим ахамиятга эга. Ё’рта Осиё шароитида пахта даласи сарфлайдиган намнинг амалдаги умумий микдори гектарига 7 минг куб метр Уртасида булади (Беспалов, 1980). Сутгориш учун куйилган сув, куз-киш ва бахор даврида ёккан ёгин, вегетация давридаги атмосфера ёгингарчилиги хамда сизот сувлари тупрокда вужудга келтирган нам захираси унинг таркибий кисмлари хисобланади. Улар орасидаги нисбат катта фарк килади ва даставвал сизот сувларига хамда унинг минераллашганлигига, кишлок хужалик экинларининг биологик хусусиятига, аэрация катламидаги тупрокнинг сув-физик хусусиятига, механик таркиби ва зичлигига боеглик.булади. Хоразм вилояти Шовот тумани тажриба даласидаги кузанинг умумий сув истеьмолини аниклаш учун об-хаво ёгинлари катта микдорни ташкил этмайди, бу ёгинлар микдори апрел -октябр ойларида 22-45 мм дан ошмайди, деярлик гуза тажриба даласининг умумий сув истеьмолини узгартира олмайди. Тупрокдаги нам захираларини вегетация давридаги берилаётган сугориш сувлари ва ер ости сувлари билан биргаликда копланиб борилади. Суториш меьёрлари гузанинг умумий сув истеьмолини Узгартириладиган захиралари хисобланиб, тажриба Утказилган 2005, 2006 ва 2007 йилларда гузанинг мавсумий сугориш меьёрлари 30-40 % ни ва ер ости сувлари 50-60 % ни ташкил этишини кузатдик. Гузанинг умумий сув истеьмоли сув сарфлари вариантларда хар хил меьёрларда тутри келди. ЕУза тажриба ва назорат далаларида 2009 йилда олиб борилган тадкикотларда ер ости сувлари (1-2 м) жойлашган ва минерализацияси 1-3 г/л булган огир кумок тупроклар шароитида гузанинг Усиши ва ривожланиши учун энг яхши шароит хар сафар субирригация сугориш усулида тупрокнинг сугориш олди намлиги ЧДНС га нисбатан 70- 80-60 % булганда, 2-вариантда мавсумий сутгориш меьёри 2101,83 м’/га ни ташкил килди хамда умумий фойдаланилган сув сарфи 7979,83 м’/га энг кам сув сарфланган булса, бир центнер пахта хосилга кетган сув сарфи, умумий фойдаланилган сув сарфи нисбатан 201,0 МЗ/Ц ни ташкил килди. 54