Кишлок хужалик экинларини сугориш натижасида «шур катлам»нинг хосил булиши куйидагича. Вилоятда 1960 йЙиллардан бошлаб мелиорация хаки хисобига сугориш учун сув куп микдорда олинган. Хозирги кунда хам шу анъана давом килиб келмокда. Бунинг натижасида сугориш учун олинган сувнинг 35 —40 % и, хатто ундан хам купрок кисми тупрок катлами бушликларидан утиб, бутун аэрация минтакаси буйлаб сувда эрийдиган тузларни эритиб узига олади ва мавжуд ер ости сизот сувларига аралашмасдан унинг устида «шур катлам» шаклида — жойлашади. «Шур катлам» — калинлиги — ва минерализациясининг микдори сугориш - учун берилган - сув — микдорига,аэрация минтакасининг шурланганлик даражасига боглик. Кишлок хужалик экинларига «кара изгар» берилиши натижасида ер ости сизот сувлари сатхи кум катламдан кутарилиб тупрок катламига утса,унинг минерализацияси 1.5-2.0 барабарга.ортади.Бу «шур катлам» минерализациясининг микдори ер ости сизот сувлари кутарилган тупрок кисми калинлигига,сув кутарилган тупрок кисмининг шурланиш даражасига боглик. Сугоришлар ва «кара изгар» натижасида хосил буладиган «шур катлам» сугориладиган ерларнинг шурланишини хосил килувчи асосий манбадир.Чунки вегетация даврида умумий бугланишга сув айнан шу «шур катлам»дан сарфланади. Унинг таркибидаги тузлар эса аэрация минтакасига кайтади.Кейинги йилларда тупрок катламида хосил булаётган «шур катлам» минерализацияси йилдан-йилга ошиб бормакда. Сугориладиган ерлар остида хосил буладиган «шур катлам»ни ва унга боглик булган аэрация минтакасидаги туз микдорини камайтириш учун куйидаги ишларни амалга ошириш зарур. 1. Амударёнинг юкори ва урта кисмларидан дарёга ташланаётган окава сувларига тозалаш иншоатлари курилишини Ййулга куйиш ва факат тозаланган сувни дарёга куйилишни таминлаш. 2. Шур ювиш ва сугориш микдорини тугри хисоблаш ва унга амал килиш. 3. Сугориладиган ерларда ер ости сувлари чукурлигини камида ер юзидан 2,0 м гача тушириш. Бу учун эса коллектрлар ва дреналарнинг яхши ишлашини таъминлаш яъни окава сувларни кобул килиб олувчи магестрал ва катта Озёрный коллекторининг сув сарфини камида 100 м.куб/сек га чикариш керак. Бу тадбирлар натижасида: биринчидан окар сувлар билан келадиган тузлар, ер ости сувларидан сарф буладиган умумий бугланиш ва бунга мос равишда хосил буладиган туз микдори камаяди, иккинчидан шур ювиш ва сугоришлар натижасида хосил буладиган «шур катлам» кум катламигача тушади ва коллектр-дренаж тизимлари оркали уз вактида сугориладиган ерлардан чикариб юборилади.Шу билан шурланишни хосил килиб турган замин «шур катлам» тугатилади. Бу эса сугориладиган ерларда хосил буладиган туз микдорининг камаийшини таъминлайди. -486-