микдори сезиларли даражада камаяди (7.3 дан 4.4% гача). Ундан кейинги уринни гумин кислоталарнинг 2-фракцияси эгаллайди. Унинг юкори катламлардаги микдори 7.3%ни ташкил этади. Гумин кислоталар 2 ва 3 фракцияларининг энг куп микдори окизик тупрокларнинг юкори катламларида булиб, 10.1 ва 10.6%ни ташкил этади. Шимолий экспозициянинг ювилмаган ва окизик тупрокларида, жанубий экспозицияларга таккослаганда, гумин кислоталарнинг 2-фракцияси устунлик килади. Бу фракция Са богликдир (тупрок умумий углеродининг 11 ва 15% атрофида), уртача ювилган тупрокларда эса бу фракциянинг ахамияти бироз камаяди. Ундан кейин гумин кислотларнинг 3-фракцияси эгаллайди: унинг микдори юкори катламларда $8.5-11.2% да чегараланади. Турли даражада эрозияга учраган урганилган тупрокларнинг юкори катламларида 2 ва 3-фракцияларнинг энг куп микдори аникланган. Уларнинг энг куп микдори ювилмаган (11.3-8.5%) ва окизик (12.9-11.2%) тупроклардадир. Энг кам микдори эса уртача ювилган (8.7-6.5%) тупроклардадир. Таъкидлаш жоизки, барча кузатилаётган тупрокларда чукурлашган сари гумин кислоталарнинг 2 ва 3-фракциялари сезиларли даражада камаяди. Гумин кислоталарнинг 2-фракциялари, бу тупрокларнинг карбонатлашганлиги туфайли, 1 ва 3 фракциялардан устунлик килади. Урганилган тупрокдаги гумин кислоталарнинг 3 фракциялари микдори уларнинг механик таркибига богликдир. Урганилган шимолий ва жанубий экспозиция тупроклар фульвокислоталари асосан 2 ва 3 фракцияларда ифодаланади. Шунингдек, эркин ва кузгалувчан _ бир ярим даражали оксидлар билан боглик булган — 1а-фракция фульвокислоталарнинг анча сезиларли микдорини (3.2-4.0%) курсатиш уринлидир. Фульвокислоталар фракциялари орасида Са'’ билан боглик фракцияларнинг курсаткичлари юкоридир. Шимолий экспозициянинг барча тупрокларида бу фракциялар салмоги 11.5-14.04% га етади. Барча тупроклар чиринди таркибида фульвокислоталар, гумин кислоталарга нисбатан купрок кисмини ташкил этади. Шундай килиб айтиш мумкинки, урганилган тупрокларда соддарок, бекарор ва фульвокислоталарининг купрок дисперсланадиган - гумус шакли, гумин кислота гумусининг жуда мураккаб, баркарор юкори молекуляр шаклидан устунлик килади. АДАБИЕТЛАР: 1. Волобуев В.Р- Использование данних группового и фракционного состава гумуса для диагностики почв. Почвевединие 1968, No8 2. Зиямухаммедов И.А- ©О качественном составе органического вещества орошаемых сероземов и такирных почв разной степени окультуренности. «Узб.хим.» ж-л 1968,No4 3. Ташкузиев М.М- Химическое состояние типичных сероземов и почв низовьев Амударьи, изменение его на фоне орошения и опустынивания. Автореф. канд. дисс. Ташкент 1996г 4. Тюрин И.В Органическое вещество почвы и его роль в плодородии М. Наука 1965г 5. Апдетзоп ,У Кисз5е! О.В. «Ф сотрепзоп оЁ Бипис Еаспоп5, 1974г 6. Раупова Н.Б _ «Гумусное состояние эродированных типичных — сероземов сформированных на третичных красноцветных отложениях и некоторые пути его регулирования. Автореферат канд.дисс. 2000г Ташкент -235-