колдикларининг чиришида, тупрокда гумус моддалари хосил булганида тупрокдаги микроорганизмларнинг таъсири мухим ахамиятга эга. Тупрок унумдорлигини оширишда тупрок микроорганизмларидан замбуруеглар хам усимлик колдикларини парчалашда фаол иштирок этади. Тупрокдаги замбуруетлар факат тупрокдаги биологик жараёнларда иштирок этибгина колмасдан, балки усимликларда яшаб, моддалар парчаланишида иштирок этади. Уларнинг баъзи турларидан антибиотиклар олинади.Замбуругларнинг тупрокда — таркалиши — хакида — куплаб - олимлар илмий — изланишлар — олиб борганлар.Улар замбуругларнинг тупрокда хаёт кечириши,‚таркалиши,замбуруеларнинг турлари,тупрокнинг иклим шароитига,тупрок намлигига,тупрок хароратига вайил фаслларига караб турлича микдорда булишини кузатганлар.Абдужалалова, Вухрер(1976)-ишларида Узбекистоннинг жанубий чул худуди тупрокларидаги биологик ва микробиологик жараёнларни уУрганган.Лекин дефляцияга учраган шимолий чул худуди Утлоки тупрокларининг биологик ва микробиологик хоссалари урганилмаган.Шу сабабли биз илмий изланишларимизда турли - даражада шурланган,дефляцияга учраган тупроклардаги биологик ва микробиологик жараёнларни Уурганмокдамиз. Изланишлар олиб борилаётган хужалик тупрокларидаги замбуруглар микдори ва турлари табиий иклим шароитларга боглик. Кузатишлардан маълум булдики, тупрок катламининг чукурлиги, тупрокнинг механик таркиби, эрозияга учраганлик даражалари тупрокдаги замбуругларнинг таркалишига бевосита таъсир курсатади. Тупрок кесмаси буйича катлам чукурлашгани сари тупрокдаги замбуруглар микдори аста-секин камайиб боради. Турлари эса бир хил, баъзан хар хил булиши мумкин. Замбуругларнинг энг куп микдори тупрок кесмасининг 30 см гача булган чукурликда кузатилади. Лекин механик таркиби огир такир тупрокларнинг хайдалма катламида замбуруглар купрок микдорда учраса, енгил кумок тупрокнинг хайдалма катлам остида хайдалма катламга нисбатан купрок микдорда булиши тахлил килинди. Сабаби, енгил кумок тупрокларнинг юза хайдалма катлами шамол эрозияси таъсирида уз унумдорлигини йукотганлиги учун микроорганизмлар Узларининг фаоллигини 10-30 см да фаолрок, хатто 30-50 см гача чукуррок катламда хам давом эттириши аникланди. Кузатишлардан маълум булдики, тупрокдаги замбурутглар микдори ва турлари йил фаслларига караб турлича микдорда булиши хам кузатилади. Тупрокдаги замбуруетлар ё3 фаслига нисбатан бахор ва кузда куп микдорда учраши кузатилди. Замбуругларнинг энг куп микдори март ойининг охирларидан июнгача аста-секин купайиб, ёзда бахорга нисбатан камрок микдорда, кишда энг кам микдори аникланди. Тупрокнинг юкори катламларида замбуруетларининг куп микдорда булишига сабаб тупрокдаги аэрация ва озука моддаларининг куп микдорда булиши хамда гидротермик шароитларга чамбарчас боглик. Тупрокдаги замбуруеларнинг ёз фаслига нисбатан бахор ва куз фаслида уларнинг микдори ва турларининг куп булишига сабаб, бу даврдаги кулай харорат, намлик ва Усимлик колдикларининг куп булиши ва тупрокнинг биогенлиги хам мухим ахамиятга эгадир. Урганилган тупрокларда 2 синфга, 2 тартибга, 4 оилага, 14 туркумга мансуб 33 та замбуруе турлари борлиги кузатилади. Бу тупрокларда Оептоготусеге$ синфига мансуб замбуруглар куплиги, жанубда Азреге!!$ ва Ецзанит туркуми купрок, шимолий худудларда РемсИПит туркуми, шур ерларда эса Мопоуег {с!Шаба ва В1уегс1ака-Зуттейтса секцияси турлари кузатилади. замбуруегларининг 1 г тупрокда Азреге!$ 58,5%, РемсИНит 20,4% ни ташкил этди. -222-