булган барча холатлардаги тупрок ва бошка грунт жисмлар сув омбори хавзасига келиб Урнашиб колади. Сув омбори сатхини кескин пасайиши юкорида келтирилган сув омбори сатхини кескин кутарилишининг акси булиб, унда сув омборидаги сувни кескин равишда тушириб юбориш натижасида содир булади (2-расм). 1. Сув _ тулгандан кейинги грунт сувлар сатхи 2. Сув омбори сатхининг кескин пасайиши 2 расм - Сув омбори сатхининг кескин пасайиши натижасидаги жараёнлар Сув омбори сатхининг кескин пасайтириш, тушириб юбориш натижасида киргок грунт катламлари орасида сув бугинининг колдик босими хосил булади ва унинг таъсири натижасида киргок грунтларининг емирилиши, уларни жойлари Узгариши туфайли киргокларда кучкилар, Упирилишлар хосил булади. Сув омбори киртокларини Упирилган хажми таъсирида сув омбори атрофида ва киргоклар грунт сувлар сатхининг кутарилиши кузатилади. Бунга асосан сув омборининг мавжуд хавзаси тубига Уупирилган грунтлар келиб тушиши натижасида сув туби сатхининг кутарилишига сабаб булади. Бундай холатлар сув омбори хавзаси атрофидаги грунт сувларининг кутарилиши билан биргаликда сув омбори хажмини камайишига ва сув омбори хавзасида лойка-чукиндилар микдорининг ортишига олиб келади. Хозирда эксплуатация килинаётган аксарият сув омборларнинг муаммоларидан бири бу сув омборини сув билан кУумилган киргок нишабликларида кичик Уупирилишлар, емирилишлар, чукишлар ва ювилишлар таъсири натижасида хосил буладиган кумилиш каби холатлардир. Сув омборини сув билан тулдирганда унинг сув остида булган киреоклари секин емирилиб, Уупирилиб ёки ювилиб сув омборининг тубига йивилади, окибатда ушбу холат сув омборининг мавжуд хажмини камайишига олиб келади. Бундай холатлар асосан сув омборининг киреок грунтлари юмшок булган жойларда жадаллашганини кузатиш мумкин. Сув омборлари киргокларини шаклланиши сув омборининг эксплуатациясига салбий таъсир Утказибгина колмай бу холат сув омборини атроф-мухитига, киргокларини кенгайишига катта салбий таъсир курсатади, натижада сув омборини сув билан копланган майдони кенгаяди, бунинг окибатида сув омборидаги филътрация ва сув омбори юзасидан буладиган бутгланиш ортишига олиб келади. Бундай омиллар таъсири окибатида сув омборидаги сувдан самарали фойдаланиш коэффициентини камайишига олиб келади. Окибатда содир булган холатлар натижасида сув омбори хавзасининг лойка- чукиндилар билан тулишига ва сув омбори хажмининг камайишига олиб келади. Сув сатхини кутарилиши туфайли кирктокларнинг кучиши ва пластлардаги босимни узгариши хамда киргок катламларини сувга туйиниши ва у ердаги босимни камайиши натижасида емирилиш холатларидаги Узгаришларни математик статистика хисоблари куйида келтирилган. Киргок кучиши туфайли кучувчи масса хосил булиб, бу массанинг сув омбори сувининг кутарилишига таъсири намоён булади. Кучувчи массанинг хажмий огирлиги куйидагича ифодаланади: т = р (1) Кучки массасининг хажми, кучиш чегараси координаталари оркали ёзилиб, куйидаги кайтали интеграл оркали берилади: „ =|«][к(». )- (5 ) о) а с