сув омборидаги сувнинг хам физик, хам кимёвий холатларига таъсир этувчи гидробиологик омиллар. Сув омборидаги сув физик холатига таъсир этувчи омиллар сув омборидаги сувнинг тургун ёки текис Узгарувчан холатини издан чикариш оркали хавза атрофидаги вазиятни бекарорлаштиради. Масалан, сув омборидаги тулкинлар тезлиги ва тебраниш амплитудасининг кескин ошиши сув омбори тУутони ва айникса химояланмаган киреокларини нотинч холатга олиб келади. Киргокларни ювилиши, кучиб тушиши руй беради. Бу бир томондан сув тубини лойка босиши натижасида сув омбори фойдали хажмини камайишига олиб келса, иккинчи томондан сув омбори кирток полосасини бузилиши ва унда шаклланган биоценозни Узгаришига сабаб булади. Сув омборидаги сувнинг кимёвий холатига таъсир этувчи омиллар сувнинг сифатини Узгартириш оркали сув омбори иншоотлари холатини (тикилиб колиши, занглашини тезлашуви, чириши) бекарорлаштиради. Ушбу омилларнинг таъсирлари ифлосланган агрессив сув билан секин-аста ёки бирдан таъсир этиш оркали намоён булади. Сув омбори акваториясига ташланаётган чикит сувлар, унинг ичида Усган ва куриган усимликларнинг колдиклари, сув мухофазаси зонасидан окиб тушган лойкаликлар ва бошка ифлослантирувчи омиллар сув омбори суви сифатини ёмонлаштирувчи сабаблар саналишади. Айникса, сув омбори ичида колиб кетган ва кейинчалик унинг саёз кисмларида (култикларида) Уусиб куриган Уусимликларнинг колдикларини сувда чириши натижасида сувда олтингугурт водород тузлари купайиши юз беради. Тузларнинг сувдаги микдорини купайиши сувнинг агрессивлигини орттиради ва иншоотлар металл кисмларини тез занглашига (чиришига) олиб келади. Мисол тарикасида Жанубий Американинг Суринам мамлакатидаги Брокопондо сув омборининг ишга туширилишида юзага келган вазиятни келтириш мумкин. Сув омборини тулдирилишида сув остида колиб кетган тропик Урмон органик массасининг чириши сув омборида кислород етишмовчилиги ва олтингугурт водородни куплаб ажралиб чикишига сабаб булган. Натижада сув омбори худудида куланса хид пайдо булиши билан бирга иншоотларни фаол занглаши содир булган. Ушбу окибатларни бартараф килиш учун эса сув омбори умумий кийматининг 7% ига тенг кушимча маблаг сарфланишига тУтри келган. Сув омбори акваториясида Усган Уусимлик колдиклари ва унга ташланган хар кандай сузиб юрувчи жисм сув омбори иншоотларини ишончли ишлашига салбий таъсир килади, иншоотларга окиб келган жисмлар тикилиб колиб, уларни ишини ёмонлаштириши ва хатто ишдан чикариши хам мумкин. Бундан ташкари сув омбори хавзасида шамол таъсирида сув харакатланиши тезлиги ва тулкин баландлигини юкори бУулиши киргокларни ювилиб, уларни ташкил этувчи тог жинсларини (асосан тупрок ва уни ташкил этувчиларни) сувга тушиши ва уни ифлослантириши мумкин. Сув омборида сув алмашинув жараёнларини жуда секинлашуви хам сув сифатини ёмонлашувига, хусусан унинг минерализациясини ортишига сабаб булади. Айникса чул зоналарида жойлашган (Тудакул, Шуркул каби) ва куп хавзали (Туямуйин каби) сув омборларида сув алмашинувининг секинлиги интенсив бутланиш шароитида сув омборидаги сув минерализацисини ортишига олиб келади. Айникса куп хавзали Туямуйин гидроузелининг Султонсанжар ва Кушбулок сув омборларида сув алмашинувининг пастлиги улар суви минерализациясининг кутарилишига олиб келмокда. Ушбу сув омборлари сувини хавзанинг бошка сувлари билан аралаштириб ишлатишни йУлга куйиш эса кушимча куч ва маблагларни талаб килади. Сув омборларини ишлатиш жараёнида сув омборида шаклланган гидробиоценозни асраш унда яшовчи биологик турларни яшаш мухитини таъминлашга имкон яратади. Ирригация максадларида ишлатиладиган сув омборларида ушбу вазифани бажариш Ута - 14 -