хокимининг 2009 йил 2 февралдаги 12-сонли карорига асосан сув танкислигининг салбий окибатларини юмшатиш буйича сувни иктисод килувчи томчилатиб — суториш технологиясини жорий килиш, белгиланган - худудларни — Урганиш — ва — фермер хужаликларига амалий ёрдам курсатиш буйича белгиланган тадбирлар дастурига асосан Хоразм вилояти туманларида томчилатиб суториш технологияси 503,7 га майдонда жорий килиш белгиланган. УДК 626.844 ТОМЧИЛАТИБ СУРОРИШ УСУЛИ - ОРОЛ БУЙИ МИНТАКАСИ МУАММОЛАРИ ЕЧИМИНИНГ АСОСИИ ОМИЛЛАРИДАН БИРИДИР Т. Джалилова, Ж. Маткаримов САНИИРИ Йигирманчи асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб, Урта Осиёда сугориладиган майдонларнинг кескин ошиб бориши ва иктисодий самарасиз булган Кора-Кум каналининг курилиши, Орол денгизига куйиладиган сув микдорини кескин камайишига олиб келди. Натижада Орол денгизи курий бошлади ва катор экологик муаммоларни келиб чикишига сабаб булди. Орол денгизини куриши нафакат экологик, балки иктисодий ва сиёсий муаммоларни чикишига хам сабаб булмокда. Юкоридаги муаммоларни бартараф килиш максадида бир катор тадбирлар амалга оширилган булсада, хозирча уз ечимини топгани йУк. Орол денгизни саклаб колиш учун катор консепциялар ишлаб чикилганига карамасдан (Касбийдан Оролга сув куйиш, сибир дарёларининг сувини бир кисмини Оролга буриш) айрим сабабларга кура, юкоридаги таклифлар, хозирги кунда амалга ошириб булмайдиган тадбирлардир. Тузлар кучишини камайтириш учун айрим ишлар бажарилмокда, лекин бу бажарилаётган ишлар Орол денгизини саклаб колиш ва тиклаш учун етарли эмасдир. Хозир Оролга 8-10 кмзатрофида сув куйилмокда. Хар йили Узбекистондаги сугорилаётган 4,2 млн. га ерни суториш ва бошка эхтиёжлар учун 55-65 км° сув сарфланаяпти. Маълумки, шу кунгача Орол денгизни саклаб колиш учун турли таклифлар килинди. Лекин хозирча денгизни саклаб колиш ва Орол буйи муаммоларини ечиш борасида килинган ишлар ечимсиз колмокда. Сугориш сувининг тоборо такчил булиб бораётганлиги, ундан фойдаланиш самарадорлигини ошириш, сугоришнинг барча бутинларида унинг нест-нобуд булишини бартараф килиш хамда сув таъминотининг кушимча манбаларини кидириб топиш юзасидан чора тадбирлар мажмуини амалга оширишни такозо килмокда. Южкорида кайд килинган муаммоларнинг ягона йули, бу мавжуд сув ресурсларидан тугри фойдаланиш ва прогрессив технологияларга Уутиш йули билан тежалган сувни Оролга куйишдир. Орол буйи минтакасида вужудга келган ва сув такчиллигига боглик булган катор муаммолар Узимиздаги мавжуд сув манбаларидан тутри окилона, тежаб-тергаб фойдаланиш ва янгидан-янги сув тежайдиган сугориш интенсив технологияларни жорий этиш ` хисобига вохамизда экиладиган кишлок хужалик экинларини обихаёт билан тула таъминлаш билан бир каторда, каттагина сув запасига эга булиш оркали кисман Уз ечимини топган булар эди. Агар ерларни сутгориш интенсив технологияларга, жумладан томчилатиб сугоришга утказилса, тахминан 50 % сув тежалади. Унга хозир денгизга куйилаётган &-10 км° сув кушилса, бу Орол буйи минтакасидаги муаммоларни аста-секин ечишга олиб келади. -256-