УДК 631.587:633 СУРОРИШ ВА ОЗИКЛАНТИРИШНИНГ КУЗГИ БУЕДОЙ ХОСИЛИГА БОРЛИКЛИГИ 3.Р. Тажиев Урганч Давлат Университети Хозирда сув такчиллиги хамда дунё мамлакатлари молиявий-иктисодий инкирозни бошидан кечираётган бир пайтда, республикамизда кишлок хужалиги махсулотларининг купайтириш, мавжуд сув ресурслардан тУугри фойдаланиш, экинларни парваришлашнинг илмий асосланган, такомиллашган агротехнологияларини жорий этиш, кам маблаг сарфлаб, юкори ва сифатли хосил етиштириш долзарб масалалардан хисобланади. Шу боис, Хоразм вохасининг кадимдан суторилиб келинган Утлоки аллювиал тупроклари шароитида кузги бутдойнинг “Чиллаки”, “Купава” ва “Половчанка” навларининг макбул сув истеъмоли, сутгориш режимлари, маъдан Угитлар меъёрининг тупрок агрофизик хоссаларига, мелиоратив холатига, усимликнинг Уусиши, ривожланиши, хосилдорлигига таъсирини аниклаш воха шароитидаги каллачилик сохасининг долзарб масалаларидан хисобланади. Хоразм вохасининг кадимдан сугорилиб келинган Утлоки аллювиал тупроклари шароитида кузги бутдойнинг суториш режимларини маъдан Утитлар меъёрига боглик холда Урганилмаганлиги ушбу мавзуни танлашимизга асос булди. Дала тажриба ишлари Хоразм вилояти учун районлаштирилган кузги бугдойнинг махаллий “Чиллаки” хамда Россиядан келтирилган “Купава” ва “Половчанка” навларининг суториш тартиблари ва маъдан Угитлар меъёрлари куйидаги (1-жадвал) тизим буйича Урганилди. 1 жадвал - Тажриба тизими Вариантлар Сугориш олди тупрок тартиби Кузги бутдой навлари намлиги, ЧДНСга Маъдан Угит меъёри, кг/га Р нисбатан % 1 5 60-60-60 МNo200Р140К 100 2 :Ё 5 н 60-60-60 МNo240Р170К 120 3 ® 8 Е 70-70-60 No200Р140К 100 4 = ;? е 70-70-60 МNo240Р170К 120 5 5 ю Ё 70-80-70 М200Р140К 100 6 Ы 70-80-70 МNo240Р170К 120 Тажриба даласининг тупроги утлоки аллювиал, гранулометрик таркибига кура Урта кумок, кучсиз шурланган. Тажриба вариантлари бир ярусда, 3 кайтарикда жойлаштирилиб, 1999- 2002 йилларда, хар бир булинманинг майдони 480 м° (узунлиги 100 м, кенглиги 4,8 м), хисоблаш майдончаси 240 м° га тенг бУлган. 2006-2007 йЙилларда эса хар бир вариантнинг майдони 960 м’ (узунлиги 100 м, кенглиги 9,6 м) ва хисоблаш майдончаси 480 м° ни ташкил этди. Тажрибадаги кузги бутгдойга фосфорли Угитнинг йиллик меъёридан 70 фоизи ва калийли Угитнинг 100 фоиз меъёрини кузда хайдовдан олдин, фосфорли Утгитнинг колган 30 фоизи бутгдойнинг туплаш даврида азот билан биринчи озиклантиришда берилди. Азотли Угит билан иккинчи озиклантириш эса найчалаш даврида Утказилди. Тажриба даласининг тупрок физик курсаткичлари Усув даври боши ва охирида аникланди ва тахлил килинди (2-жадвал). Сугориладиган утлоки аллювиал, гранулометрик таркиби буйича 0-54 см Урта, 55-100 см енгил кумок, гумус микдори 1,325 %, азот билан кам, фосфор ва калий билан Уртача таъминланганлиги, тупрокнинг хажм огирлиги 1,36- 1,39 г/см° ва сизот сувларининг чукурлиги 150-170 см.оралиеида узгарди. -202-