наполнения и режима эксплуатации водохранилищ на развитие подпора подземных вод методом электромоделирования // Труды ГГИ. - 1982. - Вып. 286. 7. Гидрогеологические и инженерно-геологические условия Узбекистана. Том П. - Ташкент, 1964. — С. 249 — 280. УДК 627.157:626.814 СУВ ОМБОРЛАРИ ЛОЙКАЛАНГАН ХАЖМИНИНГ УЗГАРИШИНИ БАХОЛАШ Ф.А. Гаппаров, Ж. Нарзиев, М. Умаров САНИИРИ, ТИИМ Маколада сув омборларидаги лойка-чукиндилар микдорини аниклаш — буйича эксплуатацияси ва барча кузатув маълумотларининг тахлили - келтирилган. Бу маълумотлар асосида сув омборларидаги лойка-чукиндилар микдорини аниклаш усули ишлаб чикилган. В статье приведено определения заиления водохранилища и анализ всех наблюдение и их эксплуатационные данные. На основе анализа и эксплуатационных наблюдение разработана методика по определению заиления водохранилища. Узбекистон сув хужалиги фаолиятини кушни мамлакатлар сув сиёсатига богликлигини — минималлаштирии — ва суториладиган майдонлар сув таъминоти баркарорлигини таъминлаш учун хозирги кунда мамлакат хукумати даражасида бир катор тадбирлар амалга оширилмокдаки, уларнинг каторида мамлакат худудида мавсумий бошкарилувчи ва кайта ростловчи сув омборларини ташкил этиш борасидаги изланишлар мухим ахамиятга эгадир. Мамлакатимиз микёсида хозирги кунда 55 дан ортик сув омбори сув ресурслари окимини мавсумий ростлаш учун хизмат килмокда. Бирок ушбу сув омборларининг фойдали хажмлари мамлакат сугориладиган майдонлари талабини тулик кондира олмайди. Устига-устак бундан 30-50 йиллар олдин курилган ушбу сув хавзалари узанларини лойка босиши туфайли фойдали хажмларини йукотиб бормокда. Хозирги кунга келиб иншоотларнинг техник эскириши ва эксплуатация жараёнида экологик омилларни эътибордан четда колдириш каби камчиликлар сув омборларининг сув таъминоти йулидаги ишончлилигини янада пасайтирмокда. Натижада сугориладиган майдонларни сув билан таъминланишида узилишлар хавфи тобора кучайиб бормокда. Бу эса Уз навбатида Республикамиздаги сув омборлари захирасидаги сув микдорини аниклаштиришни ва унинг камайиш сабабларини билишни такоза этади. Республикамиздаги сув омборлари хавзасидаги лойка-чукиндилар микдорини аниклаш максадида тадкикот институтлари, “ВапотейлК тагКах” давлат унитар корхонаси томонидан бир канча тадкикот ишлари олиб борилмокда. Тадкикотлар натижасига кура сув омборлари хавзасини лойка-чукиндиларга тУулиб боришига оким билан хар хил окизикларнинг окиб келиши, тУулкин ва окимлар таъсирида киретокларни Уприлиши, ювилиши хамда кучкилар сабаб булмокда. Хозирги кунда бу муаммоларни хал этиш, сув омборларидаги лойка-чУукиндилар микдорини аниклаш ва уларни камайтиришнинг самарали чора-тадбирларини ишлаб чикишда илмий тадкикот ва лойиха институтларига мукаммал изланишлар олиб боришликни курсатмокда. Кейинги йилларда Республикамиздаги сув омборлари хавзасидаги — лойка- чукиндилар микдорини Узгариши мисолида Каттакургон, Жанубий Сурхон сув омборлари хавзасини лойка-чукиндиларга тулиш жараёни таъсирида буладиган Узгаришларни тахлил -169-