йили кузги валла экинларидан бушаган 800-900 минг гектар майдонда такрорий экинлар етишти-рилмайди. Такрорий экинлар асосан сув етарли булган минтакаларда, худудларда экилиб келинмокда ва уларнинг асосий кисмини сувни нисбатан куп талаб киладиган сабзавот экин-лари, картошка ва маккажухори ташкил килади. Сув танкис булган минтака ва худудларда сувни нисбатан кам талаб киладиган, кургокчиликка чидамли, киска вегетацияли мойли экинларни етиштириш ва бундай экинларни етиштириш учун сув тежовчи техника ва техно-логияларни яратиш, ишлаб чикиш ва жорий килиш Ута мухим масала хисобланади [2, 3]. Хозирги пайтда дунё мамлакатларида кишлок хужалик экинларини суторишда, куйи-даги усуллардан фойдаланилади: ер юзасидан бостириб; ер юзасидан жуяклар ва эгатлар билан; томчилатиб; ёмеирлатиб; аэрозол намлаш (майда заррали-туман шаклида ёмеирла-тиш); тупрок остидан; тупрок остидан - томчилатиб; ер остидан (субирригация); комбина-циялашган ёмеирлатиш-ер устидан; комбинациялашган ёмеирлатиш-тупрок остидан [1]. Юкорида келтирилган ер юзасидан бостириб, ер юзасидан жуяклар ва эгатлар билан сугоришдан ташкари усуллар, ноанаънавий усуллар хисобланиб, сувдан самарали тежаб- тергаб фойдаланиш — имконини — беради. Ноанаънавий — усуллардан — фойдаланиш, хосилдорликни 30-+45 % га ва мехнат унумдорлигини 25-+30 % га ошишини, сув ресурслари 45-60 % баравар кам истеъмол килинишини, ички суториш тармоклари кам талаб килинишини, ердан фойдаланиш коэффициентининг ошишини хамда ирригация тизимла-рида экологик хавфсизликни таъминлайди. Курсатилган сув тежамкор сутгориш усуллар ичида томчилатиб суториш, сув ресурсларини тежашнинг энг самарали усулларидан хисобланади. Бу усулда узатилаётган сув, барча экин майдонига эмас балки, факатгина хар бир туп экин илдиз системасининг ривожланиш зонасига берилади. Республикамизда сув танкислиги шароитида сувтежамкор усуллар-айникса томчилатиб сугориш усулидан фойдаланишга куп Ййиллардан бери эътибор бериб келинади. Республика-мизнинг иклим-тупрок шароитида, томчилатиб суториш усули буйича Америка, Исроил, Туркия ва бошка бир неча мамлакатлар технологияси тажрибалардан утказилди [4, 5, 6, 7, 8]. Аммо томчилатиб суториш усули билан кишлок хужалик экинларини сутгоришни амалга ошириш жуда кийин кечаяпти. Чунки республикамиз вилоятларига 1970 йиллардан буён Урнатилган бир неча Унлаб чет эл томчилатиб сугориш тизимларининг бирортаси хам узлуксиз 1-3 йЙилдан ортик ишлагани йуУк. Унинг асосий сабабларини куйидагилар ташкил килиши мумкин. 1. Томчилатиб суториш тизимини жориш килишнинг илмий ва иктисодий асосланма-ганлиги. Томчилатиб суториш усули асосланмаган холда тУугри келган жойга Урнатилаверади. Бу усул куйидаги жойларга Урнатилсагина юкори самара бериши мумкин: е — сув ресурслари кам ва етказиб бериш кийин булган худудларда; э — анаънавий суториш усулларини куллаш мумкин булмаган ерларда; е — нишаблиги катта ва тик ёнбагирларда; ®е — кингир-кийшик релефли участкаларда; е — сув Уутказувчанлиги катта булган енгил тупрокларда; ®е — нам билан кам таъминланган районларда; ® — тоза сув ва лойкаси кам булган сув манбаларида; ®е — сув манбасининг куйи кисмида жойлашган ерларда; ®е — катор оралари катта булган экинрларда (бог ва токзорларда). Хакикатда эса, юкоридаги холатларга эътибор берилмасдан — томчилатиб сугоришдан фойдаланадиган фермер хужалиги, юкори (туман хокимияти, сувдан -119-