минерализациялашган сув таъсири, куёш радиацияси ва бошкалар) таъсирида Узларининг бирламчи физикавий, механикавий ва физика-химиёвий хоссаларини 30 — 40 % гача, йукотишган. Гидротехник бетон ва темирбетон конструкцияларининг хоссалари Узгаришига, улардаги сув окимининг босими ва минерализацияси таркиби билан боглик булади. Мълумки, сув босими таъсирида диффузия коэффиценти хлор-иони хисобида й=1.6* 10°см”/сек-ни ташкил килади. Бетон ва темирбетон структурасидаги каррозияси нуксонларининг чукурлигини куйидаги формула билан аникланади. а = / К * т бу ерда а - нуксон чукурлиги, мм; т - диффузия таъсири жараёни вакти; К-конструкциясининг фойдаланиш вактига боглик булган агрессия коэффиценти. Бетон ва темирбетон структурасидаги говакликларда тупланадиган минераллашган сув таъсирининг Узгариш босими ва харорат Узгаришига ботлик бУлган (/ =+25°С дан 35°С ёэда, кишда, кишда эса Уртача -5°С дан — 15°С гача) конструкциядаги силжишларга олиб келади. Насос станцияси атрофдаги конструкциялар структурасидаги силжишларга, мавжуд булган машина ва механизмлардан таркалувчи тулкинлар таъсири хосил буладиган амплитуда микдорининг Узгариши (усиши) натижасида кушимча силжишлар кушилади. Бундан ташкари, конструкциялардаги физикавий — химиявий каррозия жараёнига, ихтиёрсиз таркалувчи ток (блуждающий) таъсирида электро — химиявий каррозия тезлиги 10 — 15 мартагача усади. Коррозия жараёнинг Уутишини кузатиш учун лабаратория шароитида тайёрланган бетон намуналардан фойдаланилди, уларнинг Улчамлари 70х 70 х 70, 100 х 100 х 100 мм, хар бир синов учун 20 донадан кабул килишди. Шерабод насос станцияси атрофидаги конструкциялардан олинган намуналар эса баргаликда синовдан Утказилади, кабул килинган намуналар маркаси М 200-М 300 бетондан портланд цемент асосида таёрланган. Намуналарни кабул килинган мухитда (модуль-мухитида) сув шимувчанлиги буйича олинган синов натижалари 1-жадвалга киритилган. 1 жадвал-Турли нуксонли ва сув шимилувчанликга эга булган бетон амуналарининг синов натижалари Сув Хизмат Т/ Намуналар шимувчанлик, % вакти, Бетон ва темирбетон холати Р тавсифномалари @ 10 йиллар 10 мин. ” соат Сирти бузилган намуналар 1 Сув тагидаги 30 (25 МПа) 10 % гача 5,2 7,8 намуналар н йукотилган “Сув — хаво” сатхидаги Махкамлик 15 % гача 2 намуналар 25 йукотилган (22.7 МПа) 13,2 14,00 Сув тУлкини кучЛи Намуналар катта нуксонли, 3 иа 20 махкамлик 30 % гача 18,3 20,3 у УДУДА йукотилган (20 МПа) Синов натижаларидан - кУуриниб турибдики, намуналардаги махкамликнинг йукотилиши ва сув шимувчанлик орасидаги ботланиш мавжуд булиб, уларнинг тавсифланиши сув босими, тезлиги ва мухит хароратининг Узгариши боглик булади. Мавжуд булган меъёрий хужжатлардаги маълумотларда — меъёрли ишлатиладиган бетон ва темирбетон конструкциялардаги сув шимувчанлик 6 % дан ошмаслиги лозим. Южкорида келтирилган натижаларни куйидаги хулосалар билан ифодалаш мумкин. -101-